Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật ra đời nhằm tôn vinh, giới thiệu những tên tuổi tiêu biểu, nổi bật của nền Văn học Nghệ thuật thời đại Hồ Chí Minh. Đây là giải thưởng danh giá nhất đối với văn nghệ sĩ và luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt từ xã hội. Giải được trao cho tác giả thuộc các lĩnh vực: Âm nhạc, văn học, sân khấu, mỹ thuật, nhiếp ảnh, múa, điện ảnh, văn nghệ dân gian và kiến trúc.
Cho đến nay, Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật được ký quyết định trao tặng 6 đợt vào các năm 1996, 2000, 2005, 2012, 2017, 2022.
Riêng trong lĩnh vực mỹ thuật, đã có 20 họa sĩ được vinh dự nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật.
Đợt I có 8 tác giả và cụm tác phẩm bao gồm các họa sĩ: Tô Ngọc Vân, Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Trần Văn Cẩn, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Đỗ Cung, Nguyễn Phan Chánh, Diệp Minh Châu.
TÔ NGỌC VÂN (1906 – 1954)
Họa sĩ Tô Ngọc Vân (1906 – 1954)
Tiểu sử:
- Tô Ngọc Vân sinh ngày 15/12/1906
- Quê quán: Xuân Cầu, Nghĩa Trụ, Mỹ Văn, Hưng Yên.
- Ông tốt nghiệp khóa II (1926 – 1931) Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương
- 1933 – 1935: Dạy học tại Phnom Penh
- 1936: Trở về Việt Nam
- 1939 – 1945: Dạy học tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương
- 1946: Tham gia kháng chiến chống Pháp
- 1950: Phụ trách Trường Mỹ thuật trong kháng chiến
- Ông từng cộng tác với nhiều báo như: Nhân Dân, Phong Hóa, Ngày Nay, Thanh Nghị với các bút danh Tô Tử, Ái Mỹ
- Ông hi sinh năm 1954 khi tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ
- Tên của ông được đặt cho đường phố tại Hà Nội, Tp Hồ Chí Minh, Tp Huế, Quy Nhơn, Tp Vĩnh Yên, Tp Hải Dương, Tp Bắc Ninh và một miệng núi lửa ở trên sao Thủy
Tôn vinh:
- Huân chương độc lập hạng Nhất
- Huân chương kháng chiến hạng Nhì
- Bằng danh dự của Hội các họa sĩ Pháp và Huy chương Vàng Triển lãm thuộc địa tại Paris 1932
- Giải nhất Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc 1954 tại Hà Nội
Họa sĩ Tô Ngọc Vân được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật đợt I năm 1996 cho các tác phẩm: Hồ Chủ Tịch ở Bắc Bộ phủ (1946), Hồ Chủ Tịch làm việc (1948), Xưởng quân giới (1951), Bộ đội nghỉ chân bên đồi (1953), Bừa trên đồi (1953), Bộ tranh ký họa về nông dân trong cải cách ruộng đất (1953), Bộ tranh ký họa về bộ đội trong chiến dịch Điện Biên Phủ (1954).
“Hồ Chủ Tịch ở Bắc bộ phủ”. 1946. Sơn dầu. 73 × 95 cm
Bộ sưu tập Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
“Hồ Chủ Tịch làm việc”. 1948. Khắc gỗ. 49 × 35 cm
Bộ sưu tập Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
“Xưởng quân giới”. 1951. Sơn dầu
“Bừa trên đồi”. 1953. Bột màu
“Bộ đội nghỉ chân bên đồi”. 1953. Sơn mài. 35 × 43 cm
Bộ sưu tập Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
Bộ tranh ký họa về nông dân trong cải cách ruộng đất (1953)
Bộ tranh về bộ đội trong chiến thắng Điện Biên Phủ (1954)
