Với ‘Khu vườn tình yêu’, chúng ta được thấy một trong những khía cạnh tuyệt vời nhất của Rubens – tài năng tạo ra hình ảnh về một cuộc sống vui tươi lấy cảm hứng từ văn học cổ đại và nghệ thuật Phục Hưng, một cuộc sống gắn liền với tình yêu. Bức tranh này đặc biệt gần gũi với ‘Tiệc rượu của người Andros’ và ‘Lễ thờ thần Venus’ của Titian. Nhiều chi tiết trong khung cảnh gợi nhớ đến Titian: Sự hiện diện đồng thời của các nhân vật thần thoại và các nhân vật đời thực, vai trò chủ tọa của Venus, những đứa trẻ có cánh, bối cảnh thiên nhiên và màu sắc phong phú, bầu không khí gợi cảm, những ẩn ý về tính dục, âm nhạc, kích thước tương đối của các nhân vật. Rubens biết đến các tác phẩm của Titian, rất có thể thông qua các bản sao (chúng vẫn chưa đến Tây Ban Nha khi ông đến lần cuối vào năm 1628-29), và đã thực hiện hai phiên bản của chúng vào khoảng thời gian ông tạo ra ‘Khu vườn tình yêu’. Trong bức tranh này, chúng ta thấy Rubens đã hoàn toàn tiếp thu ảnh hưởng của Titian, bậc thầy người Venice.
Trong nghệ thuật của mình, Rubens liên kết lý tưởng về một khung cảnh thiên nhiên trù phú với nhiều tình huống khác nhau, từ những huyền thoại cổ xưa và Kitô giáo đến những ý tưởng về một chính quyền hiệu quả ở quê hương ông, Hà Lan thuộc Tây Ban Nha [triều đại Habsburg]. Ở đây, ông đưa nó đến gần hơn với cuộc sống cá nhân. Trên nền một khu rừng rậm rạp và bầu trời được tô điểm bằng những sắc màu tuyệt đẹp, có một chiếc sân được bao quanh bởi mái cổng. Chiếc sân này được xây dựng theo phong cách Ý cuối thế kỷ XVI mà Rubens đã viết trong cuốn sách ‘Palazzi di Genova’ xuất bản năm 1622, và ông đã sử dụng phong cách này để thiết kế dinh thự nguy nga của mình ở Antwerp. Trong vườn cũng có một hang động nông với bức tượng thần Venus, nữ thần tình yêu, người chủ trì toàn bộ khung cảnh. Một trong những người phụ nữ trong buổi tụ họp, mặc đồ màu xanh lam, có nét giống Helena Fourment, vợ của Rubens lúc bấy giờ. Nếu chúng ta nhìn vào bức chân dung Helena do Rubens vẽ tại Alte Pinakothek ở Munich, theo tôi, sự giống nhau là không thể bác bỏ. Một vấn đề khác là liệu điều này có ngụ ý sự đồng nhất cá nhân của Rubens với câu chuyện được mô tả hay chỉ đơn giản là sử dụng một hình mẫu phụ nữ lấy cảm hứng từ vợ ông.
Như thường lệ với Rubens, một họa sĩ có trình độ cao, các chi tiết biểu tượng là rất phong phú với những ẩn dụ bổ sung ý nghĩa cho bức tranh. Ví dụ, con công bên cạnh thần Venus được hiểu là ngụ ý về thần Juno và một trong những biểu trưng của thần, tình mẫu tử. Rubens có thể đã muốn thêm sắc thái này vào chủ đề tình yêu. Bên trong cổng vòm là bức tượng Ba nàng tiên [Three Graces], những người bạn đồng hành thường xuyên của thần Venus. Những nhân vật thần thoại khác trong tranh là những cậu bé có cánh được thể hiện bằng xương bằng thịt thay vì bằng đá, qua đó thổi hồn vào thế giới thần thoại mà chúng ta đang chứng kiến. Rubens thích vẽ những nhân vật kiểu này và thích thêm sự đa dạng bằng cách miêu tả một số có cánh chim, số khác có cánh côn trùng, sự khác biệt mà ông đã thấy trong nghệ thuật cổ đại. Một số đứa trẻ này có thể được đồng nhất với thần Cupid vì chúng mang theo cung tên. Một trong số chúng cầm một dải ruy băng đỏ buộc vào hai con chim bồ câu, sự kết hợp của tình yêu (bồ câu gắn liền với thần Venus). Đứa trẻ ở trung tâm cầm ngọn đuốc và một vương miện kết bằng hoa, những đặc điểm nhận dạng của Hymen, thần hôn nhân (Rubens cũng vẽ vị thần này với cùng đặc điểm, nhưng lớn hơn, trong một bức tranh thuộc bộ sưu tập Medici). Người phụ nữ mặc đồ màu xanh lá cây đang ngồi và ngước nhìn cậu bé. Liệu Rubens có đang cố gắng làm nổi bật vị thần này ở đây không? Người phụ nữ đang nhìn lên chiếm chính xác trung tâm của bố cục, có thể củng cố ý tưởng này.
Thần Venus ngụ ý rằng tình yêu tràn ngập khung cảnh. Những đứa trẻ có cánh mang đến nhiều tình yêu hơn nữa, một số trong đó đặc biệt gắn liền với hôn nhân, như chúng ta đã thấy. Đám đông tụ họp, họ mặc những bộ trang phục đương thời – những tấm vải màu lấp lánh và những nếp gấp là một nét đẹp của khung cảnh này. Nhóm người ở phía sau, dưới cổng vòm, gợi cho tôi nhớ đến bức tranh ‘Vũ điệu của những nhân vật thần thoại’. Một trong những người đàn ông chạm vào ngực của một người phụ nữ trong khi bảo vệ người kia khỏi một vòi nước bằng mũ của mình. (Trong một bản in của Christoffel Jegher được thực hiện không lâu sau đó, bàn tay chạm vào ngực đã được di chuyển xuống một chút. Rubens ít quan tâm đến sự nhã nhặn so với các họa sĩ cùng thời.)
Hầu hết các nhân vật ở tiền cảnh đều có trạng thái tinh thần nghiêm túc hơn. Một người đàn ông với tư thế kỳ lạ gợi nhớ đến Rembrandt đang chơi đàn luýt. Bên cạnh anh ta là một người phụ nữ mặc đồ màu xanh lá cây đang ngồi, dường như đang hát, và một đứa trẻ cầm cuốn sách nhạc. Người phụ nữ ở tiền cảnh mời nhân vật mặc đồ màu xanh lam ngồi xuống, hoặc có thể đang bảo cô ấy chạm vào thần Cupid.
Ý tưởng về tình yêu mà chúng ta thấy ở đây liên quan đến cuộc sống cá nhân của Rubens. Ông góa vợ vào năm 1626 và kết hôn với Helena vào cuối năm 1630. Từ đó trở đi, ông sống trong trạng thái say mê.
Vergara, Alejandro, ‘Bình luận’, từ: Những đam mê thần thoại, Madrid, Bảo tàng Quốc gia Prado, 2021, trang 106-110 nº9
NGUỒN: BẢO TÀNG QUỐC GIA PRADO
LƯỢC DỊCH BỞI VIET ART VIEW
